BİLİNÇLİ TASARIM

 

Teorisi Darwin'in Türlerin Kökeni adlı kitabından bu yana, biyolojide yaygın olarak kabul gören temel teori, canlıların doğal seleksiyonun ürünü olduklarını öngören evrim teorisi oldu. Ateizme sözde bilimsel bir destek olarak ön görülen bu teoriye,20. yüzyılda genetik bilimi ışığında getirilen yeni yorum, doğal seleksiyona bir de mutasyon mekanizmasını ekledi. Ancak bu iki mekanizmanın, yani doğal seleksiyon ve mutasyonun, canlılığın tek kaynağı olduğu yönündeki geleneksel anlayış, özellikle son yıllardaki bilimsel gelişmeler neticesinde önemli eleştiriler almaya ve geçerliliğini büyük bir hızla kaybetmeye başladı. Canlılığın son derece kompleks bir yapıya sahip olduğunun görülmesiyle, pek çok bilim adamı, canlılığın sadece bu gibi amaçsız ve bilinçsiz faktörlerin ürünü olamayacağını, hayatın kökeninde "tasarlayıcı bir bilincin" olduğunu savunuyorlar. Bu anlayış son yıllarda bilim dünyasına yeni bir teoriyi de beraberinde getirdi: "Bilinçli tasarım" (Intelligent Design) teorisi.


Prof. Michael J. Behe ve kitabı Darwin'in Kara Kutusu

Bu teori, 1990'lı yıllarda bir grup Amerikalı bilim adamı tarafından ortaya atıldı. Teorinin ilk büyük çıkışı, Pennsylvania'daki Lehigh Üniversitesi'nden biyokimya profesörü Michael J. Behe'nin "Darwin'in Kara Kutusu: Evrime Karşı Biyokimyasal Başkaldırı" adlı kitabı oldu. Behe, kitabında canlı hücresinin Darwin zamanında içeriği bilinmeyen bir "kara kutu" olduğunu, hücrenin detayları anlaşıldığında ise, hücrede çok kompleks bir "tasarım" bulunduğunun ortaya çıktığını anlatıyordu. Behe'ye göre, canlılardaki kompleks sistemlerin doğal seleksiyon ve mutasyonla, yani bilinçsiz mekanizmalarla ortaya çıkması imkansızdı ve bu durum hücrenin "bilinçli bir şekilde tasarlandığını" gösteriyordu. Fransız felsefe profesörü Peter van Inwogen, bu kitabın önemini şöyle vurgulamaktaydı:

Eğer Darwinistler bilimsel gerçeklerle dolu bu kitabı, önemsemeyerek, yanlış anlayarak veya ona gülüp geçerek karşılarlarsa, bu durum bugün Darwinizm'in bilimsel bir teori olmaktan çok bir ideoloji olduğu yönündeki gitgide yayılan şüpheler için önemli bir kanıt olacaktır.1

Darwinistler Behe'ye tatminkar bir cevap veremediler. Ve "bilinçli tasarım" teorisi giderek daha fazla bilim adamı tarafından savunulmaya başlandı. Bugün bu hareketin önemli isimleri arasında California Berkeley Üniversitesi'nden Philip Johnson; MIT, Chicago, Princeton Üniversiteleri'nden William Dembski; doktorasını Cambridge'de yapmış olan Stephen C. Meyer; Chicago Üniversitesi'nden Paul Nelson gibi isimler yer alıyor. "Access Research Network" ve "Discovery Institute" çatısı altında bilimsel çalışmalar yürüten gruba, internet üzerinden ulaşmak mümkün. (www.arn.org)

BİLİM İÇİN BİR DÖNÜM NOKTASI

New York Times gazetesi, 8 Nisan 2001 tarihli sayısında, bilinçli tasarım teorisine ve teoriyi savunan Michael Behe ve William Dembski gibi bilim adamlarının fikirlerine geniş yer verdi. Haberde genel olarak bilinçli tasarım teorisinin Darwinizm'in geçersizliğini ortaya koyan bilimsel bir saygınlığa ve tutarlılığa sahip olduğu belirtildi.

Bilinçli tasarım teorisi, hem bilim dünyasını hem de toplumu derinden etkilemeyebaşladı. Access Research Network tarafından yayınlanan Origins and Design dergisi, oldukça yüksek bir tirajla bilinçli tasarım kavramının bilimsel temellerini oturtuyor.

 

Bilinçli tasarımı savunan Behe, Johnson, Dembski gibi öncüler, ABD'nin saygın üniversitelerinde bilimsel konferanslarda söz alıyor, Darwinist bilim adamlarıyla tartışmalara katılıyor ve teorinin her geçen gün daha fazla yayılması için çalışıyorlar. 8 Nisan 2001 tarihinde New York Times gazetesi, "bilinçli tasarım" teorisini ele alan "Evolutionists Battle New Theory on Creation" (Evrimciler Yeni Bir Yaratılış Teorisiyle Çatışıyor) başlıklı bir haber yayınladı. (Teori Türk medyasında da yankı buldu, bkz. Ertuğrul Özkök, "Her Yol Allah'a mı Çıkıyor", Hürriyet, 16 Nisan 2001) New York Times'a göre bilinçli dizayn Darwinizm'e karşı güçlü bir akım, çünkü somut bilimsel temellere ve entelektüel yorumlara dayanıyor. Yazıda, Oakland Ulusal Bilimsel Eğitim Merkezi (National Center for Science Education in Oakland) yöneticisi Dr. Eugenie Scott'un şu sözlerine yer veriliyor: "Bilinçli tasarıma inananların en dikkat çeken yönü evrim karşıtı olmayı entelektüel anlamda saygıdeğer yapma potansiyelleri".

Söz konusu haberde ayrıca, Kansas'tan sonra ABD'nin Michigan ve Pennsylvania gibi eyaletlerinde de, evrim teorisinin okul müfredatlarından çıkarılması veya yaratılış ile birlikte anlatılması konusunun tartışıldığına yer veriliyor. Haberde belirtildiğine göre, Michigan'da Temsilciler Meclisi'nin dokuz üyesi, eyalet eğitim standartlarında, bilinçli tasarım teorisinin evrim teorisi ile eşit şartlarda anlatılacağı şekilde değişiklik yapılmasını önerdiler. Pennsylvania eyaletinde ise,yetkililer hayatın kökeni ve gelişimiyle ilgili evrim dışında teorilerin öğretilmesine imkan tanıyacak eğitim standartlarını benimsemeye çok yakınlaşmış durumdalar.

Bilinçli tasarım teorisi, bilim dünyasında giderek daha çok taraftar buluyor. Örneğin Washington Üniversitesi'nde astronom olan Dr. Guillermo Gonzalez "Bilinç tasarım önderlerinin bilimsel çalışma ve diyalog düzeyinden çok etkilendim. Teoridaha fazla araştırmayı hak ediyor." diyerek teoriye olan ilgisini ifade edenlerden. Yazıda da ifade edildiğine göre, bilinçli tasarımı savunan bilim adamları oldukça fazla sayıda. Ancak, kariyer endişesi veya bilimsel çevreden soyutlanma korkusu ile birçoğu kendilerini deşifre etmiyorlar. Nitekim bunun birçok örneği bulunmakta. Örneğin bilinçli tasarımın önde gelen savunucularından William Dembski, Baylor'da bu konuda çalışmalar yapan bir kürsünün başındaydı. Ancak, fakültedeki diğer öğretim görevlilerinden gelen şikayet ile Dembski görevinden alındı.

Sınıfında öğrencilerine, "Bu kompleks sistem nasıl oluşmuş olabilir? Tesadüfen mi, yoksa bilinçli bir tasarım sonucunda mı? Bunu düşünün!" dediği için görevinden alınan ve mahkemeye verilen lise biyoloji öğretmeni Roger DeHart ise bir başka örnek. Dembski ve DeHart'ın başlarına gelenler evrim teorisinin bilimsel bir teori olarak değil, bağnaz ve tutucu bir çevre tarafından ideolojik olarak savunulan bir inanç olduğunun açık bir delili. Fakat görünen o ki, bilinçli tasarım görüşü bilim dünyasında büyük bir hızla kabul görüyor.

Bilinçli tasarım ile ifade edilen en önemli gerçek, tüm doğayı "planlanmamış, amaçlanmamış bir rastlantılar yığını" olarak gören materyalist biyoloji anlayışının geçersiz olduğudur. Michael Behe, bu yeni anlayışın bilim dünyası tarafından kabullenilmesinin kolay olmadığını, ancak zaten hiçbir bilimsel devrimin kolay gerçekleşmediğini belirtiyor:

Hayatın üstün bir akıl tarafından tasarlanmış olduğu anlayışı, hayatı basit doğa kanunlarının bir sonucu olarak algılamaya alışkın bizlerde bir şok etkisi yaratmış durumda. Ama diğer yüzyıllar da benzer şokları yaşamışlardı ve şoklardan kaçmak için bir neden de yok.2

Son gelişmeler ise, bilim dünyasının bu gerçeği kabullenmek, yani tüm canlıları üstün güç sahibi Rabbimizin yarattığı gerçeğini kabul etmek üzere olduğunu gösteriyor. Kuşkusuz bu, son birkaç yüzyıldır insanlığa büyük zararlar vermiş materyalist dünya görüşünün de son bulması anlamına geliyor. Bilimdeki her yeni gelişme ile birlikte, insanlık artık Allah'ın üstün yaratışına şahit oluyor.

 

1- Michael Behe, Darwin's Black Box, New York, The Free Press, 1996

2- Michael Behe, Darwin's Black Box, New York, The Free Press, 1996, s. 252-53